Kelmis

Sinds 2006 heeft Koekelberg een vriendschapscharter met gemeenten in de drie gemeenschappen: Ieper (Vlaamse gemeenschap), Bastogne (Franse gemeenschap) en Kelmis (Duitstalige gemeenschap). 

Moresnet200.png

Kelmis ligt op het drielandenpunt: België, Duitsland en Nederland. Tussen 1815 en 1919 was Neutraal-Moresnet (dat was toen de naam) de kleinste onafhankelijke staat in Europa met een eigen vlag, een eigen bestuur, een eigen volkslied (in Esperanto), eigen postzegels én een eigen rijkswacht (één veldwachter!). In mei en juni 2016 viert de gemeente die tweehonderdjarige geschiedenis: allen daarheen!

In 1815 verloor Napoleon de slag van Waterloo. Hij werd verbannen en zijn Franse rijk stortte ineen. De toenmalige Europese grootmachten besloten tijdens het Congres van Wenen om de Europese kaart grondig te hertekenen. Ook de grens tussen Pruisen en het Koninkrijk der Nederlanden werd opnieuw vastgelegd. Rond de tafel ging alles goed tot men bij het stadje Kelmis kwam. Daar was de enige zinkmijn op het hele Europese continent. Zowel de Nederlanden als het Pruisische rijk wilde niet dat dit kostbare bezit in de handen van de andere zou vallen.

In 1816 kwam een einde aan het getouwtrek met het Akens Grensverdrag.

Het gebied werd in drie stukken verdeeld: Moresnet ging naar het Koninkrijk der Nederlanden, Neu-Moresnet ging naar Pruisen en Kelmis en de zinkmijn kreeg een neutrale status met de naam Neutraal-Moresnet. Het werd een ministaatje van 3,5km² onder gezamenlijk bestuur van een Pruisische en een Nederlandse commissaris. 

Aan die zinkmijn had Neutraal-Moresnet zijn bestaansrecht aan te danken. 

In 1805 werd de mijn in concessie gegeven aan de Luikse scheikundige Jean-Jacques Daniel Dony. Door wanbeheer moest hij de mijn al vlug overdragen aan François Mosselman. Zijn erfgenamen hebben in 1837 de Société des Mines et Fonderies de Zinc de la Vieille Montagne opgericht en brachten die tot bloei. Niettegenstaande de twee commissarissen, maakte Vielle Montagne het reële bestuur: de eigenaars hadden het voor het zeggen. De directeur was burgemeester en controleerde dus ook de politie. De maatschappij zorgde voor welvaart en was bekend voor zijn sociaal beleid: er waren goede medische voorzieningen en de inwoners van Kelmis konden gunstige leningen verkrijgen. 

MoresnetEr waren ook nog andere voordelen voor de inwoners van het Neutrale Moresnet. Zo konden de bewoners tot 1847 aan de dienstplicht ontsnappen. Het verdrag van Aken voorzag onder meer dat Neutraal-Moresnet geen eigen leger mocht hebben. Voorts waren de belastingen zeer laag en mocht er tolvrij uit de omliggende landen geïmporteerd worden. De levensstandaard was er hoger omdat de prijzen er lager lagen en lonen hoger waren dan in de omringende landen.

In 1885 was de zinkvoorraad in de mijn uitgeput. De economie ging achteruit en de levensstandaard daalde. 

De Duitse arts Wilhelm Molly vond de oplossing: een casino. In Monaco had hij geleerd hoe een goktempel gegoede burgers, en vooral veel geld, kon lokken. Maar na 17 dagen staken de Belgische en Duitse overheden stokken in de wielen. 

Een alternatief vond hij in het plan om van Moresnet de eerste onafhankelijke Esperantostaat ter wereld te maken. Esperanto was een wereldwijd project om een internationale taal te introduceren, die gemakkelijk door iedereen aan te leren was. Een project waar ook de Brusselse socialistische senator en Nobelprijswinnaar voor de Vrede, Henri La Fontaine, zich kon vinden. Voor Molly was die taal de hefboom om Moresnet te laten uitgroeien tot een echte staat. Dokter Molly nam contact op met internationale Esperantoverenigingen. Zij waren zeer enthousiast over zijn idee en stelden voor om hun internationale congres in Neutraal-Moresnet te houden. Ondertussen dacht Molly na over een naamsverandering: Moresnet moest omgedoopt worden tot Amikejo, wat in het Esperanto vriendschap betekent. Een echte plek waar “iedereen zich thuis voelt”.

De Eerste Wereldoorlog gooide roet in het eten. Neutraal-Moresnet werd in 1914 bezet door Duitsland.

Al in 1885 – na de sluiting van de zinkmijn – wilde Duitsland het gebied annexeren. De Eerste wereldoorlog was hét excuus om de regels van het Akens Grensverdrag te overtreden. Het verdrag bepaalde dat Neutraal-Moresnet nooit militair bezet mocht worden. Al in maart 1897 – na een referendum – hadden de inwoners van Neutraal-Moresnet een verzoekschrift ingediend voor aanhechting bij België in geval het neutraliteitsstatuut zou afgeschaft worden.

KelmisHet was wachten op het Verdrag van Versailles: Neutraal-Moresnet werd, samen met de Duitse gebieden Eupen, Malmedy en Sankt-Vith bij België gevoegd. Samen vormen ze nu de Oostkantons. De neutrale driehoek kreeg de naam Kelmis, het woord zink in het lokale dialect.

Advertisements

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s